Wikimania 2014: Wikipedia i instytucje kultury

Mural._Wikimedia_Conference_2014

W tym roku Wikimania – doroczny zlot i konferencja osób związanych z Wikipedią i jej projektami siostrzanymi – został zorganizowany w Londynie przez Wikimedia UK, organizację mającą spory dorobek w zakresie współpracy z instytucjami GLAM (akronim od Galerie, Biblioteki, Archiwa, Muzea). Nic więc dziwnego, że temu tematowi poświęcony był cały wątek w czasie konferencji, w ramach którego wygłoszono łącznie 19 wykładów, z czego ponad połowę dotyczącą projektów realizowanych w Wielkiej Brytanii. Również kilka co najmniej wykładów w wątkach dotyczących innych zagadnień miało odniesienie do instytucji GLAM.

W stosunku do poprzednich lat dała się zaobserwować postępująca profesjonalizacja tej działalności. O ile wcześniej, większość wykładowców wywodziła się z grupy wolontariuszy projektów Wikimedia, o tyle teraz, prawie wszyscy byli bądź to pracownikami Wikimedia Foundation i jej oddziałów lokalnych, bądź tzw. rezydentami – czyli kontraktowymi pracownikami odpowiadającymi za nawiązywanie i utrzymywanie kontaktów między goszczącą instytucją i projektami Wikimedia. Profesjonalizację widać było również w szeregach słuchaczy. Zamiast typowych uczestników Wikimanii – ubranych zwykle w T-shirt z logo Wikipedii i trzymających w rękach leciwego laptopa z patchworkiem nalepek promujących liczne otwarte projekty, którzy wciąż dominowali w innych salach, w audytorium, w którym odbywały się sesje „GLAM” wyraźnie przeważały osoby w strojach typu „casual business”, posługujące się kosztownym sprzętem w rodzaju najnowszej wersji MacBooka Air.

Profesjonalizacja dała się też odczuć w samej tematyce wykładów. O ile wcześniej przeważały wykłady przedstawiające poszczególne projekty współpracy z instytucjami GLAM, o tyle w tym roku dominowały zagadnienia bardziej ogólne – takie jak sposoby pomiaru efektywności współpracy (The state of metrics for Wikimedia galleries, libraries, archives and museums (GLAM) projects, A framework to evaluate entities impact: wm_metrics & friends), nowe techniki masowej digitalizacji zdjęć oraz gromadzenia i przesyłu metadanych (GLAMwiki Toolset: Bringing the cultural sector and Wikimedia together, Using the Mass upload tool to copy GLAM collections to Commons) czy też dotyczące ogólnej strategii współpracy (The Future of Libraries and Wikipedia, Open Authority: A New Way to Talk to GLAMs, How we organized a hackathon with GLAM institutions, gave open culture to hackers and made everyone happy).

Szczególnie jednak w pamięci utkwiły mi dwa wykłady o konkretnej współpracy z instytucjami GLAM, oba autorstwa Andy Mabbeta, który na Wikimanii otrzymał specjalną nagrodę z rąk założyciela Wikipedii – Jimmy’ego Walesa. Pierwszy z projektów The spoken voices of notable people polegał początkowo na nagrywaniu głosów znanych osób, które następnie były używane jako swoista ilustracja w ich artykułach biograficznych w Wikipedii. Szukając studia nagraniowego do tego projektu Mabbet nawiązał współpracę z BBC, w wyniku której, oprócz bezpłatnego wynajęcia studia, instytucja ta zdecydowała się uwolnić część swoich dźwiękowych materiałów archiwalnych na wolnych licencjach. Ponadto powstał wspólny projekt stworzenia systemu automatycznego rozpoznawania głosu znanych osób w materiałach archiwalnych w oparciu o metadane opracowane przy okazji przesyłu plików dźwiękowych do Wikimedia Commons i WikiData. Na współpracy tej zyskają zatem nie tylko projekty Wikimedia, ale też powstanie nowa, innowacyjna usługa, którą będą mogły udostępniać obie strony przedsięwzięcia.

Drugi z wykładów Mabbeta zatytułowany Small is beautiful dotyczył współpracy z małymi muzeami lokalnymi – zwykle prywatnymi, czy należącymi do lokalnych społeczności – w których często znajdują się bardzo unikalne i niedoceniane eksponaty. W trakcie wykładu Mabbet opowiedział o współpracy z West Midlands Police Museum, które posiada zbiory portretów, zdjęć i uzbrojenia policyjnego z XIX i początków XX w, o współpracy z Black Country Living Museum – przedziwnym miejscem – połączeniem skansenu z muzeum rewolucji przemysłowej i życia codziennego, które gromadzi eksponaty w rodzaju pierwszych tramwajów elektrycznych, pierwszych maszyn parowych, czy wyposażenia warsztatów i sklepów rzemieślniczych, oraz o projekcie realizowanym w New Art Gallery Walsall, która posiada m.in. obszerne zbiory rysunków Van Gogha i Cezana. To ostatnie muzeum, oprócz udostępnia skanów swoich zbiorów podjęło też współpracę przy tworzeniu artykułów w anglojęzycznej Wikipedii o szczególnie ciekawych obrazach, rysunkach i artystach. Oprócz opowieści o konkretnych przypadkach – Mabbet zaproponował też bezkosztowy, prosty model współpracy z tego rodzaju muzeami, które mógłby skopiować, ze wsparciem lokalnego oddziału Wikimedia, w zasadzie każdy lokalny wikipedysta. Zdaniem Mabbeta kluczową sprawą przy nawiązywaniu owocnej współpracy była jego autentyczna fascynacja zbiorami i okazanie szacunku dla pracowników muzeów. Co ciekawe – jednym z elementów współpracy było zawsze napisanie artykułu o muzeum, co jednak kłóci się obecnie z zakazem „płatnej edycji”, w przypadku gdy Mabbet uzyskuje od Wikimedia UK środki na bycie oficjalnym rezydentem Wikimedia – ale z drugiej strony w przeciwnym razie – nie byłoby gdzie umieszczać uzyskanych w ramach współpracy zasobów – gdyż artykuły o takich małych muzeach zwykle nie istnieją nawet w anglojęzycznej Wikipedii.

Tematowi edytowania „za pieniądze”, wokół którego narosły liczne kontrowersje w środowisku wikipedystów był poświęcony osobny, dwugodzinny panel dyskusyjny. Problem edytowania „za pieniądze” dotyczy głównie sytuacji, gdy np. agencja PR dostaje od firmy czy osoby zlecenie „zrobienia porządku” z artykułem w Wikipedii, ale też przypadków, gdy przedstawiciel instytucji, czy firmy bezpośrednio ingeruje w treść artykułów. Działalność tego rodzaju skutkuje często niepożądanymi z punktu widzenia zasad Wikipedii zmianami w artykułach – zwykle usuwania niewygodnych informacji, czy też forsowania pozytywnego wizerunku poprzez sztuczne „rozdmuchiwanie” treści. Na tego typu działalności została przyłapana nawet jedna z pracownic biura Wikimedia Foundation, która w ten sposób prawdopodobnie dorabiała sobie na boku. Problem narósł do tego stopnia, że najpierw Jimmy Wales ogłosił w marciu 2014 publicznie całkowity zakaz płatnej edycji w anglojęzycznej Wikipedii, a następnie w kwietniu tego roku Rada Powiernicza Wikimedia Foundation wydała oficjalne oświadczenie zakazujące wszelkich form „ukrytego edytowania za pieniądze”, przyzwalając jednak na tego typu działalność prowadzoną jawnie, pod warunkiem wyraźnego zaznaczenia na swojej stronie użytkownika, że jest się płatnym edytorem i o ile to jest akceptowane przez społeczność danej wersji językowej Wikipedii.

Oświadczenie to – o ile je poważnie traktować – utrudnia pracę „rezydentom” w instytucjach GLAM, bo są oni zwykle opłacanymi pracownikami, zatem teoretycznie nie powinni samodzielnie rozwijać artykułów w anglojęzycznej Wikipedii o instytucjach, w których są umocowani. Tymczasem w ramach panelu dyskusyjnego dotyczącego tego drażliwego zagadnienia pokazano takie pozytywne przykłady współpracy jak Wikimedia France z działem archiwalnym Orange/France Telekom, czy Wikimedia UK z BBC, które nie były typowymi projektami GLAM, ale miały podobny skutek w postaci pozyskania unikalnych materiałów dla projektów Wikimedia. Z drugiej jednak strony projekty te skutkowały też zaangażowaniem pracowników tych instytucji w kontrowersyjne edytowanie artykułów o ich własnych przedsiębiorstwach, na które „przymykano oko”. Dyskusja nie doprowadziła do ostatecznej konkluzji, choć uznano, że niezależnie od tego co postanowiła Rada Powiernicza, ciche, płatne edytowanie Wikipedii i tak będzie miało miejsce, zaś „skanalizowane” i „kontrolowane” edytowanie może choć częściowo rozwiązać problem.

Tomasz Ganicz

Fot. salvador_alc, CC BY-SA