Karta analizy filmu historycznego (propozycja)

Kino to jedno z najważniejszych mediów kształtujących nasze wyobrażenia o przeszłości. Filmy historyczne nigdy nie są czystą rekonstrukcją faktów, ale ich wizualną interpretacją w ramach scenariusza, posługującą się rozmaitymi narzędziami (muzyka, światło, gra aktorska) i zawsze zamkniętą w określonym gatunku. Dlatego warto nauczyć się, w jaki sposób je interpretować. Na portalu Teaching With Movies dostępna jest karta analizy filmu historycznego (film study worksheet), którą można wykorzystać na lekcjach historii czy do wyrobienia sobie własnej oceny na temat obejrzanego tytułu.

Niestety, zasady udostępniania materiałów edukacyjnych z portalu nie zachęcają do ich rozpowszechniania czy tworzenia kolejnych wersji językowych, dlatego nie mogę na HiM umieścić tłumaczenia karty. Podobnego dokumentu nie znalazłem też na portalu Edukacja Filmowa. Inspirując się przygotowanym przez redaktorów Teaching With Movies materiałem można zaproponować jednak własną wersję schematu krytycznej interpretacji filmu historycznego:

Karta analizy filmu historycznego

dr Piotr Witek, Marcin Wilkowski

1. Streść fabułę filmu.
2. Wyróżnij główne postaci fabuły.
3. Wskaż w fabule filmu główny konflikt i jego rozwiązanie.
4. Czy film jest historyczny? Na jakiej podstawie uznał/aś/eś, że film jest historyczny?
5. Określ z jakim rodzajem i gatunkiem filmu historycznego masz do czynienia (film dokumentalny, film fabularny, fabularyzowany dokument, mocdokument, film wojenny, film obyczajowy, film gangsterski, film kryminalny, western, itp.) Zastanów się, czym różni się historyczny film dokumentalny od filmu fabularnego.
6. Wskaż przynajmnej kilka literackich elementów konstruujących fabułę (np. prolog, ironia, archetyp, punkt kulminacyjny).
7. Zastanów się, jak których dobrana przez reżysera muzyka, światło czy sposoby i długość ujęć wpływają na odbiór filmu.
8. Czy w filmie zostały wykorzystane archiwalne zdjęcia i dokumentalne kroniki filmowe? Jeśli tak, to jaką rolę odgrywają one w narracji?
9. Wybierz dwie sceny z filmu, które szczególnie zapadły Ci w pamięć. Zastanów się dlaczego tak się stało. Jaką rolę pełnią te sceny w fabule filmu?
10. Wskaż sceny z filmu, które odzwierciedlają prawdziwe historyczne wydarzenia lub historyczną rzeczywistość. Wskaż również te, które są fikcyjne i wskaż nieścisłości historyczne. Opisz, co naprawdę się stało.
11. Czy wydarzenia w filmie zostały przedstawione w porządku chronologicznym? Jeśli nie, to wskaż elementy, które zakłóciły
chronologię. Zastanów się, jaki miał być efekt zaburzenia chronologii.
12. Wskaż, jaki według ciebie czynnik pełni główną rolę w filmie: polityczny, ekonomiczny, religijny, społeczny czy ideologiczny.
13. Jaki wpływ może mieć opisywany film i przedstawiana w nim wizja historii na postawy widzów w życiu społecznym i osobistym oraz ich stosunek do przeszłości?
14. Czy film pozytywnie wpływa na rozumienie historii przez widzów?
15. Zastanów się, czy film historyczny można oceniać tak jak ocenia się prace historyczne pisane przez historyków?
16. Spróbuj wskazać podobieństwa i różnice w przedstawianiu historii przez film historyczny i pisane prace historyczne, (np. podręczniki).

Nauczyciel albo nauczycielka może swobodnie rozwinąć te pytania i stworzyć własną kartę analizy filmu historycznego. Warto też – przygotowując się do lekcji z wykorzystaniem filmu – przeczytać poradnik Jak pracować z filmem na zajęciach szkolnych przygotowany przez Centrum Edukacji Obywatelskiej oraz tę rozmowę, opublikowaną na HiM.