Grischka Petri: muzeum kontra domena publiczna

Grischka Petri z Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu w Bonn jest autorką interesującego artykułu poświęconego politykom udostępniania online zbiorów muzealnych z domeny publicznej. Gwarantowanie pełnej wolności wykorzystania cyfrowych reprodukcji obiektów dwuwymiarowych (grafik, fotografii, obrazów itp.) jest dla niej nie tylko problemem związanym z regulacjami prawa autorskiego, ale także pewnym wyzwaniem etycznym wynikającym z publicznej misji muzeów:

It is suggested that current museum practice in view of copyright is to some extent unethical. To assess the ethics of using reproductions of works of art in the public domain, the public domain first has to be reinstalled.

Autorka analizując dwa spory prawne dotyczące wykorzystywania reprodukcji cyfrowych zbiorów z domeny publicznej (National Portrait Gallery (UK) v. Wikimedia Commons oraz Bridgeman v. Corel) oraz przedstawiając status tego problemu w perspektywie prawa autorskiego w Europie i USA opowiada się za tym, aby respektowanie praw do korzystania z domeny publicznej weszło na stałe do podstawowych zasad działalności muzeów. Zbiory te są przecież własnością publiczną, ale też ich opracowywanie i udostępnianie online finansowane jest ze środków publicznych:

Publicly funded research should be made accessible to the public. In a similar way, publicly funded art collections should be made accessible. For works in the public domain this means permitting unrestricted access to their reproductions, unhampered by copyright overreaching.

Jednym z wątków omawianego tekstu jest fotografowanie obiektów muzealnych. Autorka przywołuje dostępne opracowania dotyczące polityki muzeów w tym zakresie, ostatecznie opowiada się za wolnością fotografowania, o ile oczywiście nie wpływa to negatywnie na stan zachowania zbiorów.

Kolejnym wątkiem tekstu jest zagadnienie wpływu polityki udostępniania cyfrowych reprodukcji z domeny publicznej na potencjał komercyjny i pozycję muzeum. Dużym problemem dla muzeów jest tutaj realna utrata kontroli nad tym, w jaki sposób wykorzystywane są ich zbiory (zob. sprawę Damy z gronostajem). Autorka zwraca uwagę, że proste wykorzystanie obrazów z domeny do niezależnej produkcji gadżetów może być blokowane przez prawa znaku towarowego a niekoniecznie prawo autorskie. Podkreśla też, że utrata kontroli nie musi mieć negatywnego wpływu na pozycję muzeum:

[…] the museums’ market position with regard to reproductions can be strengthened if they offer a surplus value such as the best quality, additional art-historical information, and the aura of the original […]

Zachęcam do lektury artykułu oraz zapoznania się z opracowaniami przywoływanymi przez autorkę w tekście.

G. Petri, The Public Domain vs. the Museum: The Limits of Copyright and Reproductions of Two-dimensional Works of Art, Journal of Conservation and Museum Studies 12(1):8, 2014, DOI: http://dx.doi.org/10.5334/jcms.1021217