[Z repozytoriów] Współcześnie o przeszłości, czyli wpływ polityki historycznej na kształt podręczników szkolnych

Polityka historyczna regularnie powraca do debaty publicznej. Niektórzy sięgają po to pojęcie, by sformułować zarzut manipulacyjnego wykorzystywania przeszłości w bieżącej walce o władzę. Inni odpowiadają, że nie sposób nie uprawiać polityki historycznej, ponieważ brak aktywności w tym obszarze także jest wyborem prowadzącym do określonych skutków.

Toruński kwartalnik „Klio” poświęcił w 2011 r. numer tematowi edukacji historycznej w szkołach. Znajdujemy tam blok tekstów składających się na dyskusję czworga autorów o związkach polityki i nauczania historii. Jedną z wypowiedzi jest artykuł Jolanty Michałek o polityce historycznej, który dostępny jest również w repozytorium Uniwersytetu Mikołaja Kopernika RUMaK. Należy czytać go w kontekście pozostałych wypowiedzi, a także mieć na uwadze mniej zobowiązującą formę, niż artykuł przedstawiający efekty badań.

Michałek poświęca wiele uwagi znaczeniu pojęcia „polityka historyczna”. Interesuje ją „rzeczywisty wpływ historii na teraźniejszość” (s. 172). Odróżnia politykę historyczną od propagandy, zaznaczając, że niektórzy utożsamiają je ze sobą. „współzależność historii i polityki, istniejąca także współcześnie, wynika z faktu, że to ośrodek władzy odpowiedzialny jest za podejmowanie inicjatyw wpływających na kształtowanie pamięci zbiorowej” (s. 172-173). Zwięźle referuje poglądy kilku historyków i politologów. Zauważa, że historycy są zasadniczo niechętni przyznaniu, że polityka może wpływać na historiografię. „Badacze historii negują taki sposob odnoszenia się do przeszłości. Wiąże się to z faktem, że historia w samym założeniu ma być apolityczna” (s. 174).

Autorka odmiennie traktuje politykę historyczną w państwach demokratycznych i totalitarnych. Podział ten, dość uproszczony z powodu swej dychotomiczności, jest dla niej ważny. W praktyce okazuje się jednak, że każda władza prowadząc politykę historyczną kształtuje pamięć zbiorową narodu.

Czytelnik nie znajdzie w artykule odpowiedzi na pytanie o wpływ polityki historycznej na kształt podręczników, ale otrzyma mapę stanowisk.

Autorka: Jolanta Michałek
Źródło: Repozytorium UMK
Adres bibliograficzny: Klio 16(1)/2011, s. 171-184.
URI dokumentu: https://repozytorium.umk.pl/bitstream/handle/item/816/KLIO.2011.009%2cMichalek.pdf