[Z repozytoriów] Rola postaci historycznej w edukacji

Spór o rolę wybitnych postaci w dziejach pozostaje nierozstrzygnięty. Niezależnie jednak od tego, czy ich wpływ na losy świata przewyższa znaczenie wielkich procesów, wykorzystuje się je w edukacji od zawsze. Jarosław Durka w artykule Rola postaci historycznej w edukacji – dotychczasowe doświadczenia a „nowa podstawa programowa z historii”, opublikowanym w tomie „Pamięć. Kultura. Edukacja” (Kraków, 2011) i dostępnym w Repozytorium CeON, dokonuje przeglądu postaci historycznych uwzględnionych w „Nowej podstawie programowej” Ministerstwa Edukacji Narodowej z 2008 r. Podstawa ta, pomimo dwukrotnej zmiany rozporządzenia, pozostaje aktualna w aspekcie eksponowania postaci historycznych. Autor artykułu jest nauczycielem historii związanym z Regionalnym Ośrodkiem Kształcenia Nauczycieli WOM w Częstochowie oraz doktorem nauk humanistycznych w zakresie historii.

Durka omówienie podstawy programowej w interesującym go aspekcie poprzedza wskazaniem kilku przykładów posługiwania się obrazami pozytywnych bohaterów w celach edukacyjnych. W szczególności koncentruje się na kulcie Józefa Piłsudskiego w okresie II Rzeczypospolitej oraz indoktrynacji komunistycznej w okresie PRL. W obu przypadkach eksponowano odpowiedni do obowiązującej doktryny zestaw postaci historycznych i przemilczano ich przeciwników. Dopiero „Solidarność” doprowadziła w 1981 r. do przebudowania programu nauczania historii i mniejszego eksponowania postaci Marksa, Engelsa i Lenina.

Po 1989 r. pozostawiono nauczycielom historii większą swobodę, rezygnując ze ścisłego kanonu postaci historycznych. „Nowa podstawa programowa” z 2008 r., jak zauważa Durka, zawiera kanon postaci historycznych, który kończy się na pierwszej połowie XX wieku. Brakuje bohaterów XX-wiecznych: nie pojawiają się żadne nazwiska ani z okresu II wojny światowej, ani przełomu 1989 roku. Brakuje również kobiet. W kanonie nie znalazło się miejsce ani dla Emilii Plater, ani dla Anny Walentynowicz (kobiety są reprezentowane m.in. przez św. Jadwigę i Marię Skłodowską-Curie).

Durka wskazuje kilka przyczyn, dla których kanon postaci historycznych jest ważny. Pozytywne postaci historyczne mogą stanowić autorytet dla młodych ludzi. Elementy biograficzne w nauczaniu historii mają umożliwić lepsze wyjaśnienie motywacji dawniej żyjących ludzi, a także doskonalić umiejętności tworzenia biografii rodzinnych i autobiografii. Z tych względów większe znaczenie dla uczniów mają postaci im bliższe. Tym bardziej zaskakuje brak takich w kanonie zawartym w „Nowej podstawie programowej”.

Podstawa programowa nie jest, oczywiście, całością wiedzy, jaka przekazywana jest uczniom. Wyznacza tylko minimum, które powinno znaleźć się w każdym podręczniku i które powinno być wiedzą wspólną pokolenia. Dyskusje o polityce historycznej państwa wracają w rytmie kolejnych rocznic. Kanon postaci historycznych powinien być jednym z przedmiotów tych dyskusji.

Tytuł: Rola postaci historycznej w edukacji - dotychczasowe doświadczenia a „nowa podstawa programowa z historii”
Autor: Jarosław Durka
Adres bibl.:  Pamięć. Kultura. Edukacja, Kraków 2011, s. 123-133.
Źródło: Repozytorium Centrum Otwartej Nauki
URI dokumentu: http://repozytorium.ceon.pl/handle/123456789/1717