Nowa strategia Europeany a małe projekty digitalizacyjne

Schemat infrastruktury Europeany

Europeana opublikowała swoją strategię na lata 2015-2020. Jej lektura to nie tylko zestaw wiedzy o tym, jak rozwijać się będzie ta największa europejska biblioteka cyfrowa, ale też źródło inspiracji dla mniejszych bibliotecznych, archiwalnych czy muzealnych projektów cyfrowych.

Pod wielkimi sloganami charakterystycznymi dla manifestów i dokumentów programowych (Odmieniamy świat poprzez kulturę) w strategii Europeany znalazło się wiele konkretnych zapisów. Wskazują one na najważniejsze problemy i wyzwania związane z digitalizacją dziedzictwa i udostępnianiem jego zbiorów online. Działalność Europeany – ze względu na skalę, zaawansowanie techniczne oraz umocowanie polityczne – może być uznana za źródło standardów w całej branży. Dość powiedzieć, że na bazie rozwiązań Europeany zaprojektowano całą infrastrukturę równoległego projektu bibliotecznego w USA: Digital Public Library of America (i co owocuje współpracą także na poziomie wymiany treści).

Jakie są najważniejsze elementy nowej strategii Europeany?

1. Od portalu do platformy

[…] musimy zrewidować nasz początkowy cel stworzenia dostępnego w jednym miejscu cyfrowego muzeum, biblioteki i archiwum dla Europy – miejsca zapraszającego do spojrzenia wstecz na wielkie osiągnięcia z przeszłości. Nadal uważamy, że to był dobry pomysł, ale dziś technologia umożliwia nam o wiele więcej, i trzeba się bardziej postarać, aby sprostać rosnącym oczekiwaniom użytkowników. Ludzie chcą wykorzystywać materiały na nowe sposoby, wchodzić w interakcje z innymi i uczestniczyć w tworzeniu czegoś nowego. Aby im to umożliwić, musimy zbudować większy zbiór materiałów wysokiej jakości oraz współdzieloną infrastrukturę, która umożliwi ponowne wykorzystanie materiałów i będzie tworzyć nową wartość dla wszystkich zainteresowanych podmiotów.

Europeana wskazuje, że poza standardowym udostępnianiem materiałów cyfrowych nowoczesna biblioteka czy archiwum staje się platformą, na bazie której podmioty zewnętrzne mogą tworzyć własne rozwiązania, narzędzia i prezentacje. Kluczem do tego jest odpowiednie publikowanie metadanych z dbałością o ich poprawny kształt (standardy metadanych), strukturę techniczną oraz otwartość prawną (możliwość swobodnego wykorzystania). Aby wspierać ponowne użycie zbiorów konieczne jest także zapewnienie wsparcia merytorycznego, np. w postaci odpowiedniej dokumentacji czy warsztatów.

2. Relacje z podmiotami komercyjnymi

Europeana w swojej strategii odwołuje się do potrzeb komercyjnego sektora kreatywnego:

Naszą trzecią grupę klientów tworzą programiści i przedsiębiorcy opracowujący nowe pomysły i aplikacje – nazywani zbiorczo „sektorem kreatywnym”. Ta część gospodarki stanowi obecnie 3,3% europejskiego produktu brutto i jesteśmy przekonani, że Europeana okaże się pomocna w jej dalszym rozwoju. Za sprawą bezpośredniego dostępu do naszego dziedzictwa kulturalnego grupa ta będzie mogła tworzyć nowe usługi przyciągające turystów do Europy, dawać impuls do nowych pomysłów biznesowych, tworzyć nowe miejsca pracy i wynajdywać zupełnie nowe sposoby interpretowania naszej przeszłości.

To dość ciekawy kierunek, szczególnie w kontekście polskich projektów digitalizacyjnych, gdzie dyskusja o komercyjnym wykorzystaniu zbiorów z domeny publicznej w najlepszym razie nie jest rozwinięta (o ile w ogóle została zainicjowana).

3. Odejście od centralnego i zamkniętego zbioru

Strategia Europeany proponuje pójście w kierunku modelu rozproszonego repozytorium zamiast centralnej bazy danych. Oznacza to nie tylko rozwinięcie obecnego schematu agregowania treści od partnerów zewnętrznych (są one obecne w Europeanie wyłącznie w postaci metadanych i odwołań do plików źródłowych), ale też np. współpracę z Wikipedią w republikowaniu zbiorów w Wikimedia Commons i wykorzystywaniu potencjału społeczności Wikipedii do uzupełniania ich opisów.

4. Liczy się nie tylko liczba odsłon

Ponieważ treści publikowane w bibliotekach cyfrowych w łatwy sposób mogą być kopiowane i niezależnie rozpowszechniane (np. w mediach społecznościowych), standardowy sposób badania efektywności projektu digitalizacyjnego i jego społecznego znaczenia nie może opierać się wyłącznie na analizie liczby wyświetleń/pobrań zbiorów z oryginalnego źródła. Europeana wykorzystuje bardziej zaawansowaną metodologię – Balanced Value Impact Model Simona Tannera z King’s College London.

Jak można odnieść te propozycje do do strategii możliwych do wdrożenia w małych projektach digitalizacyjnych? Na pewno użyteczne mogą być tutaj propozycje stosowania alternatywnych modeli badania efektywności (Balanced Value Impact Model) czy zapewnianie większej otwartości w udostępnianiu zbiorów i metadanych do dalszego wykorzystania, a w przypadku zbiorów z domeny publicznej maksymalnego zredukowania technicznych i prawnych ograniczeń w ich dalszym używaniu. Te zmiany wprowadzić można bez dużych inwestycji w infrastrukturę techniczną.

Odmieniamy świat poprzez kulturę. Strategia Europeana 2015-2020: strategy2020.europeana.eu/pl/

Grafika: infrastruktura Europeany, źródło: strategy2020.europeana.eu, CC BY-SA