Digitalizacja pozwala na nowo odkryć XIX-wieczną naukę

Historie lokalne, mało znane powieści, katalogi zabytków, niezliczone biografie, pomniejsze czasopisma, szczegółowe bibliografie – Google Books i inne repozytoria umożliwiają dostęp do olbrzymiej liczby materiałów uznawanych dotąd za mało istotne lub niewiarygodne. Paula Findlen, profesor historii z Uniwerystetu Stanforda, opisuje na łamach The Chronicle of Higher Education jak cyfrowe archiwa pomogły odkryć na nowo XIX wiek i jego intelektualną spuściznę.

Książki z XIX wieku nie są objęte prawami autorskimi, co pozwala na ich masową digitalizację i udostępniane w Sieci. Niezliczone pisma, wcześniej nie cieszące się uwagą badaczy, są dostępne i łatwe do przeszukiwania. Udostępnianie w Internecie pozwala skorzystać z materiałów, które nigdy nie trafiły do kanonu lub wypadły już z naukowego obiegu.

Work that fails to enter a canon—literary, historical, or otherwise—tends to languish on the dustier shelves of college libraries. Digitization allows a new generation of scholars to look at them with fresh regard. This represents a significant change in the way we think about scholarship. Google Books is a kind of Victorian portal that takes me into a mare magnum of out-of-print authors, many of whom helped launch disciplines. Or who wrote essays, novels, and histories that did not transcend their time. Or who anonymously produced the paperwork of emerging bureaucracies, organizations, and businesses that, because printed, has been scanned and, because scanned, is now available.

Paula Findlen, zajmująca się historią nauki i technologii, epoką włoskiego renesansu i historią materialną, jest pod wrażenie tego, jak mniej znane XIX-wieczne źródła i opracowania mogą wzbogacić jej własną pracę, chociaż koncentruje się ona w swoich badaniach głównie na wcześniejszych epokach. Jej zdaniem digitalizacja materiałów naukowych z XIX wieku tworzy jedno z najbardziej fascynujących zasobów do zrozumienia poprzednich wieków. Findlen przekonuje, że obecnie mamy dostęp do jednych z najbardziej wartościowych narzędzi badań archiwalnych i bibliograficznych – do XIX-wiecznego katalogu. Często widzimy dzięki niemu proces krystalizowania się wiedzy oraz przechodzenia tekstów i poszczególnych informacji do uznanych przez historyków rejestrów i spisów.

XIX wiek to epoka powstawania nowoczesnej nauki, dokumentowania, tworzenia instytucji oświatowych i administracyjnych, tworzenia zinstytucjonalizowanej kultury i związanych z tym katalogów. Jest to więc czas porządkowania wiedzy, mapowania osiągnięć ludzkości i katalogowania artefaktów. Nieprzypadkowo właśnie wtedy powstają słowniki, krytyczne wydania źródłowe i inne opracowania o fundamentalnym znaczeniu dla nauki historycznej. Czytanie XIX wieku online pozwala nam zaobserwować, jak teksty i rzeczy, wraz z ładunkiem zapisanych w nich historii, wnikają w obszar nowoczesnej wiedzy.

Intelektualne dziedzictwo to nie tylko spuścizna wielkich filozofów i uznanych naukowców, ale także słowa i myśli zapomnianych autorów, wiedza płynąca z niedokończonych i porzuconych projektów. Zdigitalizowane zasoby dają możliwość mniej hierarchicznego wglądu w dorobek naszych przodków i możliwość zastosowania bardziej „demokratycznej” perspektywy oraz dotarcia do źródeł, których nikt dotąd nie uznawał za istotne.

Polecamy: Paula Findlen, How Google Rediscovered the 19th Century