Naukowo o Wikipedii: Wikipedia Research Newsletter i WikiLit

Wikipedia jest nie tylko największą internetową encyklopedią, ale też zjawiskiem społecznym, które może być badane z rozmaitych perspektyw (jak pokazał Roy Rosenzweig, także z perspektywy teorii historiografii). Odwołania do Wikipedii (czy modelu wiki) są elementem wielu prezentacji i tekstów publicystycznych mówiących o tak zróżnicowanych problemach jak tworzenie i dystrybucja wiedzy w internecie, aktywność obywatelska online czy nowe modele biznesowe. Podejmując te tematy w jej kontekście warto wyjść poza ogólne stereotypy i sięgnąć do prac naukowych. A jest z czego korzystać.

W opublikowanym pod koniec października artykule The People’s Encyclopedia Under the Gaze of the Sages: A Systematic Review of Scholarly Research on Wikipedia autorzy zidentyfikowali i zanalizowali ponad 450 publikacji na temat Wikipedii – ponad 340 recenzowanych artykułów z czasopism naukowych, ponad 30 doktoratów i 100 tekstów konferencyjnych.

Zdaniem autorów opracowania otwartość Wikipedii ułatwia prowadzenie badań na jej temat:

The popularity of the phenomenon attracts many researchers, and the populist tone of most Wikipedia articles makes them readily accessible to the “common ese che ” in contrast to, for example, bioinformatics databases that typically require expert biomedical knowledge. The openness of the project and easy availability of data also make Wikipedia interesting to researchers. Typically, research on the Web requires crawling many sites; in contrast, each complete language versions of Wikipedia lies available for download as a single compressed XML file ready for use and analysis. Other Web 2.0 large-scale datasets, e.g., from Facebook, may simply not be available. Moreover, multiple language editions make it possible to explore cross-cultural issues. In addition, the availability of the entire revision history of all pages enables dynamic studies of content and contributors. In this aspect, Wikipedia is similar to free and open source software, whose publicly available code repositories also make similar research possible. However, rather than being restricted to the narrow interest of computer science, software engineering and related fields, Wikipedia spans literally all areas of human knowledge.

Liczba publikacji naukowych na temat Wikipedii z lat 2002-2012 zindeksowanych w serwisie WikiLit

Artykuł oprócz omówienia trendów w akademickich badaniach nad Wikipedią prezentuje projekt WikiLit, który ma być indeksem gromadzącym informacje o wszystkich publikacjach naukowych dotyczących tej największej sieciowej encyklopedii. Zgodnie z duchem otwartości, baza udostępniana jest na wolnej licencji, każdy może także ją uzupełniać informacjami o nowych tekstach.

WkikiLit informuje na przykład o 6 tekstach naukowych analizujących fenomen Wikipedii z perspektywy nauki czy edukacji historycznej. Jednym z nich jest dość ciekawie zapowiadający się artykuł z Journal of the American Society for Information Science and Technology zatytułowany The nature of historical representation on Wikipedia: dominant or alterative historiography?. Na jego przykładzie poznać można model rekordu bazy WikiLit: oprócz pełnej informacji bibliograficznej publikowany jest abstrakt tekstu oraz zestawienie przygotowanych przez autorów projektu metadanych. Niestety, przykład ten jest także świadectwem istnienia dwóch coraz mniej przystających do siebie porządków publikowania naukowego: z jednej strony Wikipedia udostępniająca w sposób otwarty swoje treści do badań i je wspierająca i partycypacyjna baza danych dostępna na wolnej licencji (WikiLit), z drugiej zamknięty dostęp do wiedzy, którą badając Wikipedię się gromadzi.

Szukając tekstów naukowych dotyczących Wikipedii warto skorzystać z narzędzi udostępnianych przez samych Wikipedystów. Jednym z nich jest newsletter, w którym co miesiąc znaleźć można krókie omówienia najnowszych informacji. Dostępna jest także specjalna strona Wiki Research Bibliography, na której znajdziemy zestawienie publikacji na temat Wikipedii. Ze względu na niewielką skalę zebranych danych można traktować ją jedynie jako uzupełnienie katalogu z WkikiLit. Wikipedyści gromadzą także informacje o badaczach, którzy naukowo zajmują się Wikipedią – niestety, tutaj również lista z pewnością nie jest kompletna.

Autorzy The People’s Encyclopedia Under the Gaze of the Sages… przekonują, że wiedza i dane gromadzone przez badaczy na temat Wikipedii, odpowiednio wykorzystane przez jej społeczność, przyczynić się mogą do zwiększenia potencjału tego globalnego projektu:

We believe that scholarly research is a critical contributor to thoroughly understanding the workings of Wikipedia, an important and widely used global resource. This study helps bring this understanding to the people who actively construct Wikipedia, enabling them to leverage this valuable knowledge base.

Trudno przypuszczać, żeby taka optymistyczna wizja ma szansę się sprawdzić – z pierwszym zdaniem podsumowania należy się jednak zgodzić. Wikipedia jako każdy fenomen społeczny powinna być opisywana z krytycznej perspektywy – dzięki projektom takim jak Wikimedia Research Newsletter czy WikiLit łatwiej jest tę perspektywę uzyskać. Artykuł The People’s Encyclopedia Under the Gaze of the Sages: A Systematic Review of Scholarly Research on Wikipedia powinien być natomiast jedną z podstawowych lektur dla wszystkich, którzy Wikipedią chcieliby się naukowo zajmować.

Grafika: liczba publikacji naukowych na temat Wikipedii z lat 2002-2012 zindeksowanych w serwisie WikiLit