„Wizualizacja Sztuki”: cyfrowa humanistyka na UMCS

Projekt „Wizualizacja sztuki” powstał w odpowiedzi na nowe tendencje jakie pojawiają się we współczesnej humanistyce. Wraz z wzrastającym dostępem do źródeł historycznych, otwartych danych, archiwów, pojawia się problem z przetwarzaniem, analizowaniem i badaniem coraz większej ilości informacji. Reakcją na tę sytuację jest wykorzystanie metod wizualizacji danych, które pozwalają przetwarzać i pokazywać wielkie ilości informacji (big data) w zrozumiały i przejrzysty sposób.

Trend ten, coraz silniej zaznaczający się na mapie współczesnych badań określa się coraz częściej humanistykę cyfrową, analityką kulturową lub kulturonomiką. Analizy tego typu sytuują się na przecięciu metod statystycznych, badań jakościowych oraz wykorzystania oprogramowania komputerowego i aplikacji sieciowych. Wspólnym mianownikiem, dla tych zdawać by się mogło odległych dziedzin, staje się w wizualizacja danych.

Zasadniczymi celami projektu „Wizualizacja sztuki” była z jednej strony eksploracja możliwości, jakie daje współczesnej humanistyce użycie w badaniach historii sztuki i kultury narzędzi sieciowych i aplikacji służących do wizualizowania danych. Drugim istotnym celem było przetestowanie, w jaki sposób narzędzia te mogą być użyte w dydaktyce humanistycznej.

Projekt skoncentrował się na badaniach z zakresu szeroko pojętej historii sztuki. Zgromadzone w jego ramach badania opierają się na analizie twórczości wybranego przez studentów artysty w określonych przez nich aspektach.

Przebieg projektu

Projekt powstał w ramach zajęć z przedmiotu „Multimedia”, które prowadziłem w roku akademickim 2011/12 w Instytucie Kulturoznawstwa UMCS z pierwszym rokiem studiów magisterskich i trzecim rokiem studiów licencjackich kulturoznawstwa.

W pierwszym etapie projektu studenci podzielili się na 3-4 osobowe zespoły, które następnie musiały wybrać określonego artystę, sprecyzować tematykę badań, określić tezy projektu. Następnym etapem był etap gromadzenia danych. Na tym etapie zespoły używały takich narzędzi jak portale społecznościowe czy blogi. Finałem było przygotowanie bloga na temat danego artysty i opracowanie korpusu danych, który został wykorzystany do dalszych badań i wizualizacji.

Przygotowane przez studentów dane był interpretowany i wizualizowany za pomocą otwartych aplikacji do wizualizacji danych. Analizy studentów obejmowały m.in. tematykę: stylu, zmiany tematyki i treści dzieł, częstotliwości tworzenia dzieł przez artystę, zmian w formie tworzenia dzieł, ale także kwestie związane z wpływem osobistych doświadczeń (jak choroba psychiczna) na twórczość. Bazując na zwizualizowanych danych studenci identyfikowali charakterystyczne trendy obecne w twórczości danego artysty i starali się powiązać je z szerszym kontekstem kulturowym.

Dopełnienie przygotowanych wizualizacji stanowiła kulturoznawcza analiza sformułowanych tematów oraz metoda biograficzna, tłumacząca prawidłowości zaobserwowane w skali całego dorobku danego artysty faktami z jego życiorysu.

W stworzonych projektach studenci wykorzystali takie narzędzia do wizualizacji danych jak: linie czasu, aplikacje do wizualizacji danych statystycznych (Many Eyes), aplikacje do wizualizacji trendów kulturowych (Ngram Viewer), interaktywne mapy, narzędzia do analiz formalnych i badania stylu artysty (ImagePlot) oraz samodzielnie stworzone animacje.

Efekt końcowy

Finalnie studenci przygotowali 13 projektów poświęconych takim artystom jak: Francis Bacon, Zdzisław Beksiński, Pieter Bruegel Starszy, Salvador Dali, Vincent van Gogh, Edward Hopper, Alfons Mucha, Luis Royo, Piotr Szmitke, Niki de Saint Phalle, Tom Waits, Andy Worhol.

Wszystkie prace zostały zamieszczone na stronie głównej projektu wizualizacjasztuki.umcs.lublin.pl i udostępnione zostały na otwartej licencji Creative Commons.

Badania studentów reprezentują różny stopień zaawansowania i jakości. Niemnie jednak wiele z nich charakteryzują wysokie walory merytoryczne i kreatywne wykorzystanie stosunkowo prostych narzędzi wizualizacyjnych (np. analiza tytułów dzieł Salwadorka Dali z wykorzystaniem metod wizualizacji tekstu).

Na zajęciach, które miały charakter warsztatowy, udało się również wypracować ciekawą, partnerską formułę współpracy.