Humanistyka vs. digitalizacja (sprawozdanie z konferencji)

Wśród coraz liczniejszych inicjatyw mających na celu popularyzację zagadnień związanych z wyzwaniami epoki cyfrowej oraz naukową refleksję nad nimi, chciałbym zwrócić uwagę na pewną imprezę być może nieco peryferyjną i niszową. Będąc jej pomysłodawcą i jednym z organizatorów nie mogę dokonać jej obiektywnego bilansu – i szczerze mówiąc nie mam zamiaru pisać o jej doniosłym znaczeniu naukowym, przełomowym podejściu do dydaktyki czy cennym pomyśle integrującym środowisko.

21 maja udało się nam zgromadzić kameralne grono wykładowców, studentów oraz przedstawicieli lokalnego biznesu w ramach konferencji Kierunki humanistyczne, pedagogiczne i społeczne UKW wobec digitalizacji: narzędzia – dydaktyka – kompetencje absolwenta – cyfryzacja obiegu naukowego. Organizatorem wspomnianej imprezy była Katedra Germanistyki Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy przy finansowym wsparciu Alumniportal Deutschland – a wszystko pod patronatem sieciowym portalu Historiaimedia.org. Dyskusja – choć przebiegała w kameralnym gronie – pozwoliła na zasygnalizowanie praktycznego wymiaru problemów i szans, będących przedmiotem obecnej debaty medialnej na temat kompetencji absolwentów, modelu kształcenia akademickiego i generalnie pożytku z humanistyki, pedagogiki czy nauk społecznych w dobie cyfryzacji, kierunków zamawianych i rewitalizacji matematyki na maturze.

Jaka strategia dla uczelni?

Konferencja odbyła się po słynnym wystąpieniu prezesa ZUS, głoszącego pogląd, że polskie uczelnie kształcą bezrobotnych oraz po równie znaczącym referacie p. prof. Ewy Nawrockiej, w którym obnażyła absurdy krajowego systemu akademickiego, zaznaczając jednocześnie, że odchodząc na emeryturę może pozwolić sobie na ten akt odwagi – inaczej niż rzesze (jeszcze?) czynnych zawodowo asystentów, adiunktów czy nawet doktorów habilitowanych. Uniwersytety, jak wiadomo, nie są fabrykami guzików, gdzie priorytetem jest jedynie zysk, a z drugiej strony pracodawcy oczekują od absolwentów maksymalnego dopasowania ich kompetencji do oczekiwań współczesnego rynku natomiast od szkół wyższych umiejętności przewidywania determinantów rozwoju społeczno-ekonomicznego kraju. Świadkami (ofiarami?) tego procesu są studenci i wykładowcy, jedni i drudzy w tej kwestii albo silnie podzieleni albo z rezygnacją lub obojętnością przyglądający się rzeczywistości akademickiej i rynkowej.

Bydgoska konferencja nie miała rozstrzygnąć żadnego z dylematów, które w ostatnich tygodniach stały się przedmiotem jakże potrzebnej dyskusji w mediach. W kameralnym gronie nie ma możliwości i sił, aby stawić czoła absurdom systemu, który szuka miejsca między skostniałymi formami i treściami a wizją edukacji, jaką fundują nam rozmaite wyższe szkoły wizażu i gotowania na parze. Okazuje się, że oprócz jakże potrzebnych kierunków ścisłych, przyrodniczych czy technicznych istnieją także ciekawe inicjatywy prorynkowe i edukacyjne na kierunkach humanistycznych, społecznych i pedagogicznych. Zaliczając do nich konferencje naukowe o digitalizacji, cyfryzację bibliotek czy bydgoskie archiwum historii mówionej należy jednak wyróżnić działania skierowane bezpośrednio do studentów, absolwentów i pracowników naukowo-dydaktycznych Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, które są podejmowane w ramach – jak to określa obecna nowomowa – modernizacji oferty dydaktycznej różnych jednostek lub po prostu dostosowania metod przekazu dydaktycznego do współczesnych treści, co z kolei można najczęściej zawdzięczać indywidualnej inicjatywie poszczególnych pracowników.

Cyfrowi tubylcy na uniwersytecie

Prof. Bassam Aouil zaprezentował nowatorskie podejście do zastosowania internetu w psychologii, inicjując jednocześnie emocjonującą dyskusję o pokoleniu digital natives i o próbach dialogu z nim, nawiązywanych przez generację imigrantów cyfrowych, reprezentowaną przez nauczycieli, psychologów, doradców zawodowych itd. Katarzyna Iwanow i Łukasz Szankowski z lokalnego oddziału firmy AtoS dokonali bilansu doświadczeń wynikających ze współpracy z absolwentami bydgoskich kierunków neofilologicznych i lingwistycznych, stanowiących większość pracowników tejże firmy. Omówiono cechy osobowościowe, umiejętności komunikacyjne, znajomość technologii IT wśród germanistów, anglistów i studentów innych kierunków językowych. Referenci zaproponowali ponadto pewne modyfikacje programowe np. w ramach zajęć praktycznej nauki języka, które odpowiadałyby późniejszym wymaganiom pracodawcy. Prezentacja była wymownym przykładem zainteresowania branży multimedialnej rekrutacją pracowników wywodzących się z kierunków humanistycznych, lecz jednocześnie posiadających odpowiednią wiedzę i gotowość do częściowej reorientacji w celu zawodowych zastosowań technologii informacyjnej. Z drugiej strony omówienie różnych aspektów nowych profesji bazujących na wykorzystaniu wiedzy z zakresu komunikacji, języka i multimediów było niewątpliwie ważnym asumptem do rozważań nad obecnym modelem kształcenia na kierunkach neofilologicznych.

Robert Grochowski, archeolog architektury, historyk, autor rekonstrukcji historycznych omówił wybrane aspekty zastosowań multimediów i rekonstrukcji historycznej w procesie popularyzacji dziejów Bydgoszczy, popularyzacji archeologii i historii, ze szczególnym uwzględnieniem dziejów Bydgoszczy. Ukazane zostanie wykorzystanie grafiki 3D do wizualizacji średniowiecznego układu przestrzennego miasta oraz nieistniejących obiektów dawnej Bydgoszczy, Drugim aspektem było zastosowanie multimediów i szeroko rozumianej rekonstrukcji historycznej przy organizacji plenerowych widowisk historycznych. Karol Gliszczyński z Katedry Germanistyki UKW przedstawił nowe możliwości akademickiego i zawodowego networkingu w sieci na przykładzie Alumniportal Deutschland. Dr Aldona Chlewicka, Dyrektor Biblioteki Głównej UKW, omówiła w swoim referacie projekt utworzenia centralnej (bydgoskiej) bazy gromadzącej informacje o relacjach mówionych, pisanych, fotografiach, dokumentach i inne materiałach dotyczących mieszkańców Bydgoszczy. Maciej Weryho, kierownik Oddziału Informacji Naukowej Biblioteki Głównej UKW przybliżył możliwości, jakie oferuje całej społeczności akademickiej, zarówno studentom jak i kadrze naukowej, Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa.

Hotspoty i multimedia

Nie zabrakło też głosów studenckich – Anna Staniszewska (2 rok, 2 stopnia, studia na kierunku politologia, UKW) odniosła się do bardzo praktycznego wymiaru nowych mediów na uczelni, jakim jest funkcjonowanie i przydatność hotspotów na UKW. Kolejnym studenckim wystąpieniem był referat Izabeli Reinlender z Koła Naukowego Studentów Germanistyki UKW (1. rok 2. stopnia, studia na kierunku filologia stosowana z językiem niemieckim), w którym autorka zaprezentowała niezwykle nowatorskie podejście do wyzwań zawodowych opisując z perspektywy studentki filologii germańskiej własne doświadczenia związane z współtworzeniem portalu społecznościowego dla kobiet.

Burzliwą dyskusję wywołała ostatnia prezentacja – Mikołaj Sobociński (Katedra Filologii Angielskiej UKW) omówił w wystąpieniu Chciałabym i się boję… Polska edukacja w obliczu nowych technologii absurdy, nieśmiałe pomysły zmian, a nawet dysproporcje w zakresie wykorzystania multimediów na uniwersytetach i …. w szkołach podstawowych (na niekorzyść uczelni!).

Z wyraźną zazdrością śledzono film reklamowy użyczony organizatorom przez Leipzig School of Media. Milczenie, jakie zapadło po projekcji, można odczytać jedynie jako wyraz tęsknoty uczestników konferencji za podobnymi rozwiązaniami, integrującymi komunikację, język, biznes i media.

Większość referentów wywodziła się z pokolenia „imigrantów sieciowych” – zaletą owego statusu był niewątpliwe zdrowy dystans, z jakim dyskutowano o akademickich zastosowaniach technologii informacyjnej. Red. Anna Raczyńska („Edukacja i Dialog”) zwróciła uwagę w trakcie dyskusji na wychowawcze wyzwania związane z multimediami a Maciej Weryho z Biblioteki UKW zastrzegając, że nie jest bibliologicznym purystą, wyraził obawy o formy i przyszłość czytelnictwa wśród studentów.

Materiały, informacje o konferencji (w polskiej i niemieckiej wersji językowej) oraz galeria zdjęć są dostępne pod adresem www.cyberhumanistyka.ukw.edu.pl. Filmowy skrót wystąpień znajduje się na profilu konferencji w portalu YouTube, a profil społecznościowy na Facebooku.

Konferencja naukowo-dydaktyczna Kierunki humanistyczne, pedagogiczne i społeczne UKW wobec digitalizacji: narzędzia — dydaktyka — kompetencje absolwenta — cyfryzacja obiegu naukowego, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz, 21 maja 2012, Aula Mikotoksyn. Patronat sieciowy: Portal Historia i Media, współfinansowanie konferencji: Alumniportal Deutschland, organizatorzy: dr Krzysztof Okoński (przewodniczący, Katedra Germanistyki UKW), mgr Karol Gliszczyński (Katedra Germanistyki UKW), lic. Izabela Reinlender (współpraca, Koło Naukowe Studentów Germanistyki).

Krzysztof Okoński (Katedra Germanistyki, UKW Bydgoszcz)