Dziesięć linków na Tydzień Otwartego Dostępu (Open Access Week)

Open Access to polityka budowania alternatywy wobec systemu zamkniętego i płatnego dostępu do treści naukowych i edukacyjnych. Chociaż trudno mówić o jedym modelu Otwartego Dostępu, wspólnym mianownikiem jest tu zawsze prawo czytelnika do nieograniczonego czasem, ceną czy innego typu limitami (np. warunkiem posiadania karty bibliotecznej czy koniecznością łączenia się z określonego zakresu IP) skorzystania z artykułów naukowych, zestawów danych czy materiałów edukacyjnych. Organizowany co roku na całym świecie Tydzień Otwartego Dostępu (Open Access Week) to wydarzenie promujące w społeczeństwie wiedzę o idei OA oraz funkcjonujących na tej podstawie repozytoriach.

Poniżej lista dziesięciu odnośników do artykułów, broszur, serwisów, prezentacji i narzędzi Open Access, które pozwalają nie tylko lepiej poznać filozofię Otwartego Dostępu i prawne, ekonomiczne czy społeczne tło, na którym jest ona rozwijana – ale też umożliwiają bezpośrednie skorzystanie z otwartych repozytoriów.

1. Zalety i wady Open Access – mity i rzeczywistość – Marek Nahotko w swoim artykule opublikowanym w Biuletynie EBIB w 2008 roku przedstawia krytyczną analizę najbardziej rozpowszechnionych mitów na temat idei Otwartego Dostępu [link].

2. Serwis Otwarta nauka – serwis publikuje informacje o ruchu otwartej nauki w Polsce i na świecie. Na stronie pobrać można także Przewodnik po otwartej nauce: znaleźć w nim można nie tylko podstawowe informacje dotyczące otwartego modelu nauki, ale także tłumaczenia najważniejszych dokumentów definiujących politykę Open Access (takich jak Deklaracja Berlińska w sprawie otwartego dostępu do wiedzy w naukach ścisłych i humanistyce czy Kapsztadzka Deklaracja Otwartej Edukacji. Ku otwartym zasobom edukacyjnym) [link].

3. Polityka Otwartego Dostępu dotyczyć może nie tylko czasopism naukowych, ale także materiałów edukacyjnych. Dlatego warto zapoznać się z opracowanym niedawno polskim tłumaczeniem wydanego przez UNESCO Przewodnika po Otwartych Zasobach Edukacyjnych (OZE). Co w nim znajdziemy? Przed wami obszerna (120 stron), ale bardzo ciekawa i naświetlająca różne aspekty otwartości publikacja. Wprawdzie Przewodnik pokazuje OZE w kontekście edukacji wyższej, ale jest napisany na tyle uniwersalnie, że przedstawiciele każdego sektora i szczebla edukacji znajdą w nim ciekawe informacji [link].

4. Dostępny jest także opracowany w ramach działań Koalicji Otwartej Edukacji Przewodnik po otwartych zasobach edukacyjnych. Znajdziemy tam m.in. praktyczną wiedzę na temat wykorzystania otwartych licencji czy katalog otwartych zasobów edukacyjnych i narzędzi pozwalających dotrzeć do tego typu materiałów [link].

5. Naukowe i fachowe polskie czasopisma elektroniczne – baza danych polskich czasopism posiadających swoją cyfrową wersję (lub publikowanych wyłącznie online) z możliwością przeszukiwania pod kątem otwartego dostępu. W bazie przygotowanej przez Anetę Drabek i Arkadiusza Pulikowski z Biblioteki Uniwersytetu Śląskiego znajdują się aktualnie informacje o 2782 czasopismach [link].

6. DOAJ – Directory of Open Access Journals – jeden z najpopularniejszych i najbardziej rozbudowanych katalogów czasopism Open Access z całego świata. Katalog przeszukiwać można pod kątem całych czasopism lub pojedynczych artykułów [link].

7. JSTOR: darmowy dostęp do 500 tys. artykułów naukowych – od 6 września JSTOR rozpoczął udostępnianie w swoim systemie artykułów z czasopism naukowych opublikowanych przed rokiem 1923 (dla czasopism amerykańskich) i 1870 (dla pozostałych). Korzystanie z tych tekstów nie wymaga żadnej rejestracji i jest darmowe [link].

8. Partyzancki Open Access – według niektórych komentarzy do udostępnienia przez JSTOR możliwości korzystania z tak dużej bazy czasopism naukowych przyczynił się Aaron Swartz, który wykradł i udostępnił z tego systemu prawie 5 milionów płatnych artykułów. W swoim manifeście pisał: Powinniśmy pozyskiwać zasoby, gdziekolwiek są przechowywane, robić własne kopie i dzielić się nimi ze światem. Powinniśmy odnajdować materiały, do których prawa autorskie wygasły i i dodawać je do archiwum. Powinniśmy kupować dostęp do zamkniętych baz i udostępniać je w Sieci. Powinniśmy ściągać artykuły naukowe i umieszczać je w sieciach wymiany plików [link].

9. Open Journal Systems (OJS) – OJS to cyfrowa infrastruktura czasopisma naukowego publikowanego w trybie Otwartego Dostępu: ozbudowana wyszukiwarka, automatycznie generowane indeksy (autorski i tytułowy), czytelny podział na poszczególne numery i prezentacja poszczególnych artykułów, wsparcie dla procesu przyjmowania nowych tekstów czy eksport informacji o nowych publikacjach przez kanały RSS. OJS pozwala też w łatwy sposób wdrożyć odpowiedni model otwartego dostępu (np. płatny dostęp do najnowszych artykułów, ale otwarty dostęp do archiwum) [link].

10. Idea Otwartego Dostępu a funkcjonowanie w polskim systemie akademickim – to jeden z wątków, który może zostać podjęty w książce Hakowanie uniwersytetu, oddolnym projekcie wydawniczym realizowanym we współpracy z korporacją Ha!art. Zapraszamy do wspólnego napisania książki na temat wpływu internetu na funkcjonowanie systemu akademickiego w Polsce. Na artykuły na licencji CC-BY-SA czekamy do 10 listopada [link].

W tym tygodniu na facebookowym profilu serwisu Historia i Media codziennie publikowane będą odnośniki do kolejnych artykułów, zasobów i narzędzi Open Access.