Spatial History Project – cyfrowa historia przestrzenna

W jaki sposób pokazywać złożone zmiany jakie zachodzą przez lata w określonej przestrzeni? Czy tradycyjne mapy i tabele statystyczne są jedynym narzędziem opisu, jakim dysponuje dziś w tym kontekście historyk? Nowe podejście do historii przestrzeni proponują uczestnicy Spatial History Project, realizowanego na Uniwersytecie Stanford. W swoich badaniach wykorzystują oni cyfrowe zasoby danych historycznych i tworzą w oparciu o nie dynamiczne wizualizacje. To eksperymentalny mariaż tradycyjnych badań historycznych z możliwościami, jakie oferują dziś media cyfrowe.

Manifest cyfrowej historii przestrzennej

Współautor projektu SHP Richard White w artykule What is Spatial History? wymienia pięć zasadniczych cech tej inicjatywy, dość wyjątkowych w perspektywie tradycyjnych badań historycznych. Pierwszą cechą działań w ramach SHP jest ich kolektywny charakter. Nad projektami pracują interdyscyplinarne zespoły robocze składające się z historyków, studentów, geografów, a także informatyków i inżynierów. Drugą wyróżniającą ich właściwością jest postawienie nacisku na tworzenie wizualizacji o charakterze multimedialnym, które w sposób dynamiczny przedstawiają badany problem. Trzecim istotnym wyróżnikiem działań w ramach SHP jest oparcie badań na historii cyfrowej. Cyfrowa historia zdaniem White’a to szerokie otwarcie się na wykorzystanie komputerów do opracowywania, analizy i wizualizacji danych historycznych. Wykorzystanie komputerów umożliwia stosunkowo łatwe opracowanie ogromnych zasobów informacji, które wcześniej z oczywistych względów trudno było całościowo zanalizować i odpowiednio przedstawić: Digital history allows the exploitation of kinds of evidence and data bases that would be too opaque or too unwieldy to use without computers. It is all the stuff that we cannot narrate, or at least narrate without losing our audience. Czwartą kategorią charakteryzującą SHP jest otwarty i nieskończony status podejmowanych tam inicjatyw. Dane są nieustannie przetwarzane i reinterpretowane, a narzędzia pozwalające na pracę z nimi wciąż ewoluują: these projects are open-ended: everything —both tools and data— becomes part of a scholarly commons to be added to, subtracted from, reworked and recombined. Ostatnim i zasadniczym aspektem badań realizowanych w ramach standfordzkiego projektu jest skoncentrowanie się na tematyce badawczej dotyczącej przestrzeni. Te pięć punktów stanowi swoisty manifest projektu i wskazuje na zarys nowego kierunku badań historycznych.

Praca w ramach SHP w dużym stopniu opiera się na gromadzeniu i opracowywaniu historycznych danych. Zespół badawczy w wstępnej fazie badań określa ich cel i przedmiot. Następnie uczestnicy badań przeszukują biblioteki i archiwa gromadząc dane dotyczące założonego celu. W kolejnym etapie zgromadzone dane są digitalizowane. Ponieważ badania dotyczą tu przestrzeni, zgromadzony korpus informacji porządkowany jest za pomocą geoprzestrzennej bazy danych. Działanie takie ułatwia integrację danych, które dotyczą bezpośrednio określonej przestrzeni z innymi danymi, które nie wiążą się z atrybutami przestrzennymi. Na takiej podstawie tworzona jest wizualizacja, która w łatwy sposób pozwala identyfikować określone prawidłowości i wzorce. Wizualizacje zazwyczaj mają charakter eksperymentalny i otwarty. Ich autorzy podkreślają, że efekty ich pracy można wykorzystywać do dalszych analiz i badań.

Cyfrowe wcielenia historii przestrzennej

Zakres podejmowanych w ramach SHP badań rozciąga się od problematyki związanej z historią przemysłu po analizę i wizualizację przestrzennej historii holocaustu oraz mapowanie trendów życia codziennego. Warto tu wymienić i zaprezentować kila zrealizowanych już projektów.

Kierowany przez Richarda White’a projekt A Data Model for Spatial History The Shaping the West Geodatabase został stworzony w celu uporządkowania, udostępnienie i przeanalizowania danych historycznych dotyczących rozwoju kolei, jej wpływu na krajobraz, przemieszczanie zasobów i życie codzienne ludzi na Zachodnim Wybrzeżu USA w XIX wieku. Użyte w nim dane przestrzenne mogą być wykorzystywane do tworzenia kolejnych wizualizacji i podejmowania kolejnych badań badań.

Yellow Fever Epidemic of 1850: Scale, Time, and Space pokazuje rozprzestrzenianie się epidemii żółtej febry w Rio de Janeiro.

Holocaust Geographies to inicjatywa tworzoną wspólnie przez uczestników SHP, Center for Advanced Holocaust Studies (CAHS)U.S. Holocaust Memorial Museum (USHMM) w Waszyngtonie. Zespół historyków zajmujących się problematyką Zagłady, geografów i ekspertów od budowania komputerowych wizualizacji pracuje tu nad wypracowaniem metod i technik nowego sposobu analizy zjawisk związanych z historią Holocaustu. Przedmiotem prac jest ewolucja przestrzenna obozów koncentracyjnych i obozów zagłady (w tym Auschwitz), transporty oraz ewakuacja Auschwitz i funkcjonowanie getta w Budapeszcie.

Prostitution in Philadelphia: Arrests 1912-1918 to wizualizacja ukazująca częstotliwość aresztowań prostytutek w Filadelfii w drugiej dekadzie XX wieku. Ma ona formę dynamicznej, animowanej mapy, źródłem danych są w tym przypadku archiwa policyjne.

Szczególnie interesujące w badaniach prowadzonych w ramach SHP jest nowe spojrzenie na zdawać by się mogło już dawno poznane problemy i zagadnienia. Prezentowanie archiwalnych danych w formie animowanych map i prezentacji, zamiast tradycyjnych tabel z liczbami, pozwala odkryć nowe zależności, wzorce i trendy. Dzięki nowym metodom porównywania i zestawiania ze sobą dużych korpusów danych historycznych wizualizacja nie jest tylko dodatkiem urozmaicającym tekst, a sama staje się efektywną metodą historycznego opisu. Niebagatelną rolę odgrywa również atrakcyjność wizualnych przedstawień historii. Być może następnym krokiem w rozwoju projektu będzie stworzenie – w oparciu o dostępne już wizualizacje i zestawy danych – programów edukacyjnych dla młodzieży szkolnej i studentów.