„…A słońce jaśnieć będzie”, czyli niekonwencjonalny przekaz historyczny w Dreźnie

1 września 2009 roku uczestniczyłem w niecodziennym wydarzeniu. W Dreźnie – mieście-symbolu, przed równie symbolicznym, bo doszczętnie zniszczonym w nalocie z lutego 1945 roku kościołem Frauenkirche, zrealizowaliśmy projekt teatralny podejmujący tematykę wojny i pojednania. Naszą inicjatywę zauważyły media: TVP i niemiecka MDR. Zrealizowano nagrania fragmentów sztuki, które mają się pojawić na antenie w późniejszych reportażach.

Widowisko w konwencji teatru alternatywnego przygotowane zostało jako projekt Gostyńskiego Ośrodka Kultury „Hutnik” realizowany przez artystów amatorów związanych z gostyńskimi grupami teatralnymi oraz zaprzyjaźnionych aktorów z kościańskiego Teatru 112. Nad całością działań artystycznych czuwał scenarzysta i reżyser Janusz Dodot. Specyfika przedsięwzięcia polegała na tym, że graliśmy na bruku w zaimprowizowanej przestrzeni miejskiej. Spektakl nie miał dialogów, istotna była gra aktorów „ogrywających przestrzeń” i posługujących rekwizytami o symbolicznym charakterze. Całość łączyło tło muzyczne, nastrojowe, oddające klimat poszczególnych scen.
Spektakl nosił polski tytuł „…A słońce jaśnieć będzie” odnoszący się wprost do bolesnych doświadczeń, z których wypływa lekcja na przyszłość; lekcja tragicznej historii prowadząca do pojednania między narodami. Widowisko obejrzała kilkutysięczna publika, nie kryjąca łez wzruszenia i podziękowań.

Paradoksalnie sprawdziły się słowa Tadeusza Gajcego sformułowane w czasie wojny o wyższości dramatu nad liryką. Plastyczność obrazu prezentowanego w Dreźnie przemówiła do artystycznej wrażliwości i historycznej świadomości widzów. Komunikat zwarty w spektaklu był prosty, można by powiedzieć uniwersalny – wojna jest tragedią zawsze, bez względu na to kogo i gdzie dotyka. Podstawowym rekwizytem służącym do budowania przestrzennych murów i krzyży oraz stanowiącym podręczny „bagaż” aktorów były stare walizki. Walizka była kluczem interpretacyjnym widowiska. Kluczem rozumianym w różny sposób. Gdy muzyczne tło wypełnił odgłos bombowców, gdy aktorzy padli martwi na bruk rozsypując w bezładzie zawartość walizek, gdy wreszcie zapłonęły znicze i rozległa się żałobna melodia, a pośród trupów zaczęła się przechadzać matrona przyodziana w czarny kir – jedni widzieli w tym tragedię nękanych nalotami polskich uchodźców we wrześniu 1939, inni płonące Drezno, jeszcze inni mieli przed oczyma nalot z filmu „Czas Apokalipsy”. Mnogość głębokich, trafiających do serc i świadomości skojarzeń, a każde z nich trafne, bo przyjęty klucz dawał możliwość otwartej interpretacji.

Skąd jednak cały mój zachwyt? Uświadomiłem sobie bowiem jaką siłę ma takie widowisko, w porównaniu choćby z rekonstrukcją historyczną. Rekonstrukcja odtwarza minioną rzeczywistość, widz jest często obserwatorem, raczej nie angażuje się w to co ogląda. Widowisko niesie zaś ze sobą o wiele większy balast emocjonalny, wciąga widza, każe mu przeżywać. Widowisko nie daje gotowych rozwiązań, to widz sam musi je odczytać. Wreszcie tak jak w ostatnim akcie sztuki w Dreźnie następuje nagła zamiana ról. Widzowie zostają wciągnięci w przestrzeń gry, stoją za stołem pojednania a ich obserwatorami są aktorzy. Rekonstrukcja pozwala jedynie zobaczyć „jak kiedyś było”, z dbałością o większą ilość szczegółów niż widowisko. Natomiast widowisko, choć tych detali pozbawione, daje coś innego – pozwala poczuć choćby namiastkę doświadczenia chwil już dawno minionych. Stąd właśnie łzy publiczności, stąd emocjonalne podziękowania dla aktorów.

• • •

Tagi: Drezno, pamięć, teatr, wojna

Kategorie: Formy upamiętnienia