Program rozwoju polskiej humanistyki

W lipcu tego roku na stronach Polskiej Akademii Umiejętności udostępniono Projekt programu rozwoju polskiej humanistyki, opracowany przez zespół pod kierunkiem prof. Ryszarda Nycza.

Warto zapoznać się z tym dokumentem. Jego autorzy starają się przedstawić najważniejsze wyzwania stojące przed polską naukami humanistycznymi i postulują odpowiednie zmiany w jej strukturze. Według nich po przełomie 1989 roku następuje dezorganizacja humanistyki, wynikająca z dezintegracji jej dotychczasowych formuł funkcjonowania przy równoczesnej niemożliwości „dopasowania” możliwości planowania i finansowania badań, zwłaszcza kluczowych badań długoterminowych nad dziedzictwem i kulturą narodową, do struktury organizacji i finansowania pracy naukowej nieadekwatnej wobec jej merytorycznej specyfiki. Autorzy raportu podkreślają, że problemy humanistyki nie są tylko jej wewnętrzną sprawą, a jej status w obrębie nauki akademickiej jest dobrym wskaźnikiem preferowanego przez władze i społeczeństwo modelu uniwersytetu (i szerzej: nauki akademickiej) oraz jego funkcji – nie tylko naukowych, także kulturowych, społecznych, cywilizacyjnych.

W raporcie znaleźć można też (na szczęście) wskazanie na potencjał internetu w nowoczesnej humanistyce: Na odrębną kompleksową refleksję i systemowe programowe działanie zasługuje natomiast żywiołowo dotąd postępujący proces internetyzacji prowadzenia badań i kształcenia, przynoszący zasadnicze zmiany w dostępie do wiedzy, infrastrukturze i metodyce badawczej, w formach edukacji i kontrolowania wyników nauczania. Ze wszech miar celowe wydaje się aktywne włączenie się w ten proces poprzez systematyczną realizację programu informatyzacji humanistyki: od digitalizacji baz danych oraz kanonicznego zespołu źródeł i pomników kultury przez budowę bibliotek elektronicznych i modernizację warsztatu humanisty po konsekwentne wdrażanie teleinformatycznych i multimedialnych technik nauczania, metod uczenia na odległość oraz kształcenia ustawicznego.

Wyzwaniem dla nauki i edukacji humanistycznej jest też zmieniający się model dostępu do wiedzy. To nie tylko problem plagiatów i prac naukowych kompliowanych z źródeł internetowych: Poważniejszą konsekwencją są niesione przez internet fundamentalne zmiany w zakresie dostępu do wiedzy, jej dystrybuowania i egzekwowania. Zmienia się tradycyjny, hierarchiczny układ: nauczający – posiadający wiedzę, i nauczany – mający podaną wiedzę przyswoić. Zachwianie tego układu jest coraz bardziej widoczne i odczuwane w nauczaniu uniwersyteckim, zwłaszcza właśnie w humanistyce. Nauczanie humanistyczne stanęło tu wobec bezprecedensowego wyzwania.

Zobacz: Program rozwoju polskiej humanistyki